Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ và EU: Điểm nghẽn từ thủ tục hành chính

Việc xuất khẩu thủy sản sang Mỹ và EU đang gặp nhiều trở ngại lớn do những thay đổi về quy định chứng từ và sự thiếu đồng bộ trong thủ tục hành chính.

Theo ghi nhận từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), hoạt động xuất khẩu hải sản khai thác của nước ta đang đứng trước những thách thức kỹ thuật nghiêm trọng. Sự thay đổi đột ngột trong quy định từ các thị trường nhập khẩu chủ lực đã tạo ra những rào cản vô hình, đe dọa trực tiếp đến dòng chảy hàng hóa và lợi nhuận của doanh nghiệp.

Những “ma trận” chứng từ tại thị trường EU và Mỹ

Trong vài tháng trở lại đây, cả châu Âu (EU) và Mỹ đều đồng loạt siết chặt các yêu cầu về chứng nhận nguồn gốc, khiến doanh nghiệp Việt lúng túng trong việc hoàn thiện hồ sơ.

Thách thức từ quy định mới của EU

Tại thị trường EU, vấn đề không chỉ nằm ở việc thay đổi thông tin trên mẫu giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (Catch Certificate – C/C) mà còn là yêu cầu bổ sung Giấy xác nhận nguyên liệu (Processing Statement – P/S) cho cả nguồn nguyên liệu khai thác nội địa. Tuy nhiên, điểm gây nhức nhối nhất chính là sự thiếu thống nhất về cách ghi thông tin khối lượng giữa các loại giấy tờ như S/C, C/C và P/S. Sự chênh lệch số liệu giữa các văn bản hướng dẫn khiến các cơ quan chức năng địa phương và doanh nghiệp rơi vào tình trạng “tiến thoái lưỡng nan”, không biết thực hiện theo tiêu chuẩn nào để vừa đúng quy định trong nước, vừa đáp ứng yêu cầu khắt khe của EU.

Rào cản từ Đạo luật MMPA tại Mỹ

Đối với thị trường Mỹ, việc thực thi Đạo luật MMPA đã dẫn đến yêu cầu bắt buộc về Giấy chứng nhận COA (Certification of Admissibility). Các doanh nghiệp đang gặp vướng mắc lớn khi thực hiện hồ sơ tại các chi cục thủy sản và kiểm ngư địa phương. Đặc biệt, sự khác biệt trong các loại giấy cam kết của thuyền trưởng giữa các quốc gia khiến việc hoàn thiện hồ sơ trở nên cực kỳ phức tạp, dẫn đến tình trạng chậm trễ hoặc gián đoạn nguồn cung sang Mỹ.

Hệ lụy kinh tế và yêu cầu cấp thiết về sự đồng bộ

Sự chậm trễ trong việc cập nhật và hướng dẫn thủ tục không chỉ gây lãng phí thời gian mà còn trực tiếp làm tăng chi phí logistics. Tại EU, nhiều lô hàng đã cập cảng nhưng không thể thông quan do thiếu chứng từ hoặc chứng từ không khớp, dẫn đến tình trạng phải lưu kho container kéo dài, gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho doanh nghiệp.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, các chuyên gia kinh tế và VASEP đã đưa ra những kiến nghị quan trọng nhằm khơi thông dòng chảy xuất khẩu:

• Thống nhất quy trình: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về mẫu biểu và cách ghi thông tin chứng từ xuất khẩu sang EU.
• Xử lý hồi tố: Chỉ đạo các địa phương cấp lại giấy chứng nhận cho các lô hàng đã xuất trước ngày 13/4 để đảm bảo tính đồng bộ và hỗ trợ thông quan thuận lợi.
• Cải cách văn bản pháp quy: Cần khẩn trương sửa đổi, bổ sung Thông tư 81/2025 (cho thị trường EU) và Thông tư 74/2025 (cho thị trường Mỹ) để xử lý các bất cập thực tế phát sinh.
• Nâng cao năng lực thực thi: Tăng cường tập huấn cho cán bộ cơ quan quản lý và doanh nghiệp, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về quy định mới của từng thị trường.

Việc tháo gỡ các “nút thắt” hành chính này không chỉ là câu chuyện của riêng ngành thủy sản mà còn là yếu tố then chốt để duy trì năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin, nhưng quan trọng hơn, sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan quản lý và đơn vị xuất khẩu là chìa khóa để vượt qua giai đoạn đầy biến động này.

Bạn có nhận định gì về tác động của các rào cản kỹ thuật này đối với ngành thủy sản Việt Nam trong năm tới? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn bên dưới phần bình luận.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)