Nội dung chính
Điều 256a mới của Bộ luật Hình sự 2025 mở ra một cách tiếp cận nghiêm khắc nhưng cần thiết đối với người dùng ma túy đang trong giai đoạn cai nghiện.
Bối cảnh pháp lý mới
Bộ luật Hình sự (BLHS) sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, bổ sung Điều 256a nhằm xử lý những người đang hoặc vừa kết thúc quá trình cai nghiện mà vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Mục tiêu chính là giảm thiểu tình trạng tái nghiện và nâng cao hiệu quả quản lý trật tự xã hội.
Nội dung Điều 256a và các trường hợp áp dụng
Theo Điều 256a, người nào sử dụng trái phép chất ma túy trong một trong bốn trường hợp sau sẽ bị phạt tù từ 2 đến 3 năm:
- Đang trong thời hạn cai nghiện tự nguyện hoặc bắt buộc, hoặc đang điều trị bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật phòng, chống ma túy.
- Đang trong thời hạn quản lý sau khi cai nghiện.
- Đang trong thời hạn quản lý người đã bị xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.
- Trong vòng 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị bằng thuốc thay thế.
Trong trường hợp tái phạm, mức án tăng lên từ 3 đến 5 năm.
Mâu thuẫn với Điều 32 Luật phòng, chống ma túy
Điều 32 của Luật phòng, chống ma túy quy định biện pháp hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cho người nghiện từ 18 tuổi trở lên trong các trường hợp như không đăng ký, tự ý chấm dứt cai nghiện, hoặc tái nghiện trong thời gian quản lý sau cai nghiện. Khi so sánh với Điều 256a, chúng ta nhận thấy:
- Thuật ngữ “thời gian” (Điều 32) và “thời hạn” (Điều 256a) chưa đồng nhất, gây khó khăn cho người thực thi pháp luật.
- Các yếu tố định tội và biện pháp hành chính có phần trùng lặp, dẫn đến việc áp dụng có thể là hình sự, hành chính hoặc cả hai, tùy vào quan điểm.
Quan điểm tranh luận trong thực tiễn
Hai quan điểm chính đang lưu hành:
- Quan điểm 1: Dựa trên Công văn 233/TANDTC‑PC (1/10/2019), hành vi “sử dụng trái phép” và “tàng trữ trái phép” là hai hành vi độc lập, mỗi hành vi đủ cấu thành một tội riêng, do đó người vi phạm có thể bị khởi tố đồng thời về hai tội.
- Quan điểm 2: Áp dụng nguyên tắc có lợi cho người phạm tội, nếu lúc bắt quả tang người đang sử dụng ma túy và còn một gói ma túy đủ khối lượng để khởi tố tội tàng trữ, thì chỉ xét tội “tàng trữ trái phép” theo Điều 249 BLHS 2025, không xét tội “sử dụng”.
Thực tiễn cho thấy kết quả phụ thuộc vào thời điểm và cách thức thu thập chứng cứ của cơ quan điều tra.
Kiến nghị và đề xuất cải tiến
Để giảm thiểu sự không đồng nhất trong áp dụng pháp luật, chúng tôi đề xuất:
- Ban hành hướng dẫn chi tiết liên ngành, làm rõ mối quan hệ giữa Điều 256a BLHS và Điều 32 Luật phòng, chống ma túy.
- Đồng bộ thuật ngữ “thời hạn” và “thời gian” trong các văn bản pháp luật liên quan.
- Xây dựng quy trình quyết định áp dụng hình phạt hình sự hay biện pháp hành chính dựa trên nguyên tắc ưu tiên lợi ích người phạm tội, đồng thời bảo đảm tính răn đe.
Kết luận
Điều 256a BLHS 2025 là một bước tiến quan trọng trong công tác phòng, chống ma túy, nhưng việc đồng thời tồn tại với Điều 32 Luật phòng, chống ma túy tạo ra những khoảng trống pháp lý. Việc có một văn bản hướng dẫn chi tiết sẽ giúp các cơ quan thực thi pháp luật áp dụng một cách thống nhất, công bằng và hiệu quả.
Quý độc giả có ý kiến gì về cách áp dụng Điều 256a? Hãy để lại bình luận và chia sẻ để cùng nhau nâng cao nhận thức pháp luật.
