Nội dung chính
Những công trình thủy lợi vừa được hoàn thiện đã mang “một làn gió mới” cho các vùng đất khô hạn ở phía nam Khánh Hòa.
Tổng quan các dự án thủy lợi quy mô lớn (2021‑2025)
Theo báo cáo trung hạn 2021‑2025 của Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 7, trong vòng 5 năm đã khởi công và đưa vào vận hành 8 dự án thủy lợi lớn trên dải bờ biển miền Trung, từ Đà Nẵng tới Bình Thuận. Tổng dung tích các hồ chứa đạt khoảng 543 triệu m³, đủ để cung cấp nước cho hơn 62.650 ha đất nông nghiệp và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, công nghiệp khoảng 1,27 triệu m³/ngày. Các dự án cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng, chống lũ.
Hồ Sông Chò 1 – “Trái tim” điều tiết nước phía nam Khánh Hòa
Với vốn đầu tư 956 tỷ đồng, hồ Sông Chò 1 cung cấp nước tưới cho khoảng 4.300 ha đất nông nghiệp và cung cấp hơn 152.000 m³ nước/ngày cho sinh hoạt, du lịch và công nghiệp. Trong đợt mưa lũ lịch sử tháng 11/2025, hồ đã tích trữ 93,5 triệu m³, giảm đáng kể mức độ lên đỉnh lũ và bảo vệ các khu dân cư lân cận.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh: “Khi vận hành ổn định, công trình sẽ mang lại nguồn nước bền vững, thúc đẩy trù phú nông nghiệp và phát triển kinh tế-xã hội toàn vùng.”
Hệ thống thủy lợi Tân Mỹ – “Mạch sống” của vùng khô hạn nhất cả nước
Hồ Tân Mỹ (còn gọi là hồ Sông Cái) có dung tích 210 triệu m³ và tổng vốn đầu tư gần 7.000 tỷ đồng. Dự án bắt đầu năm 2010, gặp nhiều chậm trễ, nhưng được đẩy nhanh vào năm 2015 do khủng hoảng hạn hán. Hoàn thành năm 2021, hệ thống đã tham gia cắt lũ ngay trong mùa mưa đầu tiên.
Hệ thống đường ống áp lực dài 21 km đưa nước tới các vùng sản xuất. Theo Ban Quản lý, mỗi héc‑ta đất canh tác có thể tiết kiệm khoảng 30 triệu đồng/năm tiền điện so với phương pháp bơm truyền thống.
Nhờ nguồn nước ổn định, các xã Bác Ái, Ninh Sơn, Thuận Bắc đã chuyển đổi từ ruộng lúa kém hiệu quả sang trồng táo, nho, măng tây xanh, nha đam. Doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao cũng đổ vốn vào khu vực, tạo chuỗi giá trị mới cho người nông dân.
Ông Phạm Trọng Hùng, Chủ tịch UBND xã Thuận Bắc, chia sẻ: “Nước từ Tân Mỹ đã giúp chúng tôi phục hồi hàng chục héc‑ta đất bỏ hoang, chuyển từ lúa sang măng tây, nha đam và các loại trái cây, thu nhập gia đình tăng đáng kể.”
Liên kết với năng lượng tái tạo
Hồ Sông Cái còn cấp nước cho Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái (công suất 1.200 MW), dự án đầu tư hơn 21.000 tỷ đồng do Tập đoàn Điện lực Việt Nam thực hiện. Đầu máy số 1 dự kiến đưa vào vận hành cuối năm 2029, các đầu máy còn lại sẽ hoàn thành tới 2031, góp phần nâng cao an ninh năng lượng quốc gia.
Ảnh hưởng tới nông nghiệp và giá trị kinh tế
Năm 2025, Khánh Hòa đã chuyển đổi hơn 1.728 ha đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn và cây lâu năm, đạt 96 % kế hoạch. Lợi nhuận của cây đậu tăng gấp 4‑6 lần, nho và táo tăng gấp 8‑18 lần, ngô cải thiện thu nhập thêm 18‑20 triệu đồng/ha/vụ.
Tại xã Phước Dinh, diện tích măng tây xanh và nha đam đạt 500‑800 triệu đồng/ha/năm. Các mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã mở rộng từ 300 ha lên 720 ha, tạo doanh thu từ 600 triệu đến hơn 1 tỷ đồng/ha/năm. Dưa lưới trong nhà màng còn đạt 1‑1,5 tỷ đồng/ha/vụ.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Huyền, sau khi vấn đề nước tưới được giải quyết, năm 2026 sẽ chuyển sang “nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích”, hướng tới nông nghiệp xanh, thông minh và tuần hoàn, đáp ứng biến đổi khí hậu.
Theo kế hoạch vụ đông‑xuân 2025‑2026, tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh dự kiến khoảng 63.000 ha, cho thấy tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ khi nguồn nước ổn định.
NGUYỄN TRUNG
