Nội dung chính
Chọn ngành học không chỉ chạy theo “trend” mà là tìm giao điểm giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội lâu dài.
Nguyên tắc vàng: Kết hợp lợi thế cá nhân và nhu cầu thị trường
Quyết định ngành cho con luôn là một thách thức, nhất là khi thị trường lao động liên tục biến đổi. Nhiều ngành “hot” hôm nay có thể bão hòa chỉ sau vài năm, khiến phụ huynh lo lắng nếu con “đi sai hướng”.
Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện Quản trị Kinh doanh, Đại học Kinh tế – ĐHQG Hà Nội nhấn mạnh, chìa khóa không nằm ở việc chạy theo xu hướng mà ở việc xác định giao điểm giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội lớn. Đây là quyết định chiến lược dài hạn, đòi hỏi cả sự tỉnh táo của phụ huynh lẫn sự hiểu biết sâu sắc về bản thân con.
Hình ảnh so sánh: Người chèo thuyền
Hãy tưởng tượng một người chèo thuyền. Lợi thế cá nhân giống như sức chèo – năng lực, đam mê, khả năng kiên trì. Những nhu cầu xã hội là dòng nước – xu hướng thị trường, tốc độ tăng trưởng, mức độ khan hiếm nhân lực.
Nếu sức chèo mạnh nhưng dòng nước ngược mạnh, người chèo sẽ phải nỗ lực gấp bội mà vẫn tiến chậm. Ngược lại, nếu dòng nước xuôi mạnh nhưng sức chèo yếu, thuyền sẽ trôi lơ lửng, không đạt được mục tiêu. Chỉ khi sức chèo và dòng nước cùng hướng, thuyền mới lướt nhanh về phía trước.
Áp dụng vào việc chọn ngành, phụ huynh cần hiểu rõ thế mạnh của con (kiến thức, kỹ năng, thái độ) và đồng thời nắm bắt xu hướng thị trường (ngành nào đang “khát” nhân lực, mức lương trung bình, tốc độ tăng trưởng).
Hậu quả của việc lệch “giao điểm”
Nếu con học một ngành có nhu cầu xã hội thấp, khi ra trường sẽ phải cạnh tranh khốc liệt để giành một vị trí với mức lương không cao. Theo báo cáo VietnamWorks 2023, các ngành truyền thống như quản trị khách sạn và du lịch đã giảm 12% số lượng tuyển dụng so với năm 2020.
Ngược lại, nếu con chọn ngành “hot” nhưng không có nền tảng cá nhân vững chắc, dù có cơ hội việc làm, con sẽ gặp khó khăn trong việc phát triển sự nghiệp, dễ bị kiệt sức và mất động lực.
Case study thực tế: Con trai của Tiến sĩ Hùng
Tiến sĩ Hùng chia sẻ câu chuyện con trai mình – một học sinh có nền tảng vững về toán học và tư duy logic – đã chọn ngành Khoa học máy tính. Ba yếu tố đã tạo nên “giao điểm tối ưu”:
- Kiến thức: Con đã được đào tạo bài bản trong lớp Dự tuyển Tin, nơi chương trình và đề bài đòi hỏi tư duy sâu và hệ thống.
- Kỹ năng: Thường xuyên giải các bài toán phức tạp, lập trình và tối ưu thuật toán dưới áp lực thời gian.
- Thái độ: Rèn luyện kỷ luật, sức bền và kiên trì với các dự án dài hạn.
Về nhu cầu xã hội, Khoa học máy tính là “đại dương xanh” đang mở rộng. Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông 2022, nhu cầu tuyển dụng chuyên gia AI, dữ liệu lớn và an ninh mạng tăng trung bình 15% mỗi năm, cả trong nước và quốc tế.
Kết quả? Con trai anh đã nhanh chóng nhận được đề nghị thực tập tại các công ty công nghệ hàng đầu, với mức lương khởi điểm cao hơn 30% so với mức trung bình của các ngành truyền thống.
Làm sao để tìm “giao điểm” cho con?
- Đánh giá lợi thế cá nhân: Sử dụng các công cụ như MBTI, StrengthsFinder hoặc bài kiểm tra năng lực để xác định điểm mạnh thực sự.
- Phân tích xu hướng thị trường: Tham khảo báo cáo tuyển dụng (VietnamWorks, TopCV), số liệu tăng trưởng ngành (Bộ Lao động), và các dự báo của các viện nghiên cứu.
- So sánh và cân nhắc: Đặt lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội lên cùng một trục, tìm ra các ngành nằm ở giao điểm.
- Chuẩn bị bổ sung: Nếu có khoảng cách, lên kế hoạch rèn luyện (khóa học online, dự án thực tế) để thu hẹp khoảng cách trước khi nhập học.
Quá trình này không chỉ giúp con chọn đúng ngành mà còn xây dựng nền tảng nội lực, chuẩn bị cho một hành trình nghề nghiệp bền vững.
Kết luận
“Chọn ngành học không phải là chọn một tấm bằng, mà là chọn đường ray cho chặng đường phía trước của con.” – Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng. Thời đại là một dòng chảy lớn, chúng ta không thể thay đổi hướng của nó, nhưng mỗi người vẫn có thể tìm được làn nước phù hợp với năng lực và cá tính của mình.
Hãy bắt đầu từ hôm nay: khám phá thế mạnh của con, nghiên cứu nhu cầu xã hội, và cùng nhau vẽ ra “điểm tối ưu” cho tương lai.
