Nội dung chính
Sai sót của tổ lái khiến máy bay B‑52 Mỹ rơi xuống đảo Greenland khi mang 4 quả bom hạt nhân, làm phát tán lượng lớn vật liệu phóng xạ.
Nguyên nhân vụ tai nạn
Vào ngày 21/1/1968, chiếc B‑52G mang mã hiệu HOBO‑28 thực hiện nhiệm vụ tuần tra hạt nhân quanh căn cứ Thule, Greenland. Khi bay vòng kín, một thành viên phi hành đoàn ngửi thấy mùi cao su cháy. Nguyên nhân là đệm mút đặt trên lỗ thoát khí nóng đã bốc cháy, tạo ra đám lửa nhanh chóng lan rộng.
Phản ứng khẩn cấp
Pilot cố gắng dập tắt lửa nhưng không kịp, hệ thống điện ngừng và buồng lái ngập khói. Yêu cầu hạ cánh khẩn cấp tại sân bay Thule không thành công, khiến máy bay lao thẳng vào lớp băng vịnh North Star với tốc độ 900 km/h.
Hậu quả tức thời và môi trường
Sáu thành viên trong bảy người của đội bay đã nhảy dù thành công; người thứ bảy tử vong vì chấn thương đầu. Va chạm mạnh đã kích hoạt các khối thuốc nổ trên bốn quả bom, nhưng không gây nổ hạt nhân. Tuy nhiên, vật liệu phóng xạ (plutonium) bị phát tán rộng, để lại vết sẹo băng dài 700 m, rộng 160 m.
Ô nhiễm và sức khỏe
Những người tham gia dọn dẹp – thợ săn Inuit, binh sĩ Mỹ và nhân viên Đan Mạch – đã phải thu thập hàng tấn băng nhiễm xạ trong nhiệt độ xuống -60 °C. Nhiều người sau này báo cáo các vấn đề sức khỏe như mệt mỏi, bệnh ngoài da và suy giảm hệ miễn dịch, dù các cuộc điều tra không khẳng định mối liên hệ trực tiếp với phóng xạ.
Chiến dịch dọn dẹp và tranh cãi chính trị
Washington ban đầu muốn để máy bay chìm, nhưng Đan Mạch yêu cầu thu hồi toàn bộ máy và băng nhiễm xạ. Cuối cùng, Mỹ đồng ý và triển khai chiến dịch “Crested Ice” để thu gom mảnh vụn và chuyển chúng tới nhà máy Pantex (Texas) và cơ sở Savannah River (South Carolina).
Chiến dịch “Chrome Dome”
HOBO‑28 thuộc chiến dịch bí mật “Chrome Dome”, trong đó các phi đội B‑52 mang vũ khí hạt nhân tuần tra không gian Bắc Mỹ và châu Âu, sẵn sàng đáp trả nếu Mỹ bị tấn công. Thông tin tiết lộ năm 1995 cho thấy Thủ tướng Đan Mạch H.C. Hansen đã ngầm cho phép Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân tại Greenland qua một lá thư tay.
Di sản và những câu hỏi chưa có lời giải
Năm 2008, BBC công bố rằng một trong bốn quả bom chưa được thu hồi, có khả năng đã rơi vào đáy biển. Dù các chiến dịch trục vớt bằng tàu ngầm không thành công, một số chuyên gia cho rằng vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí vẫn còn nằm sâu dưới lớp băng.
Ngược lại, Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch (2009) khẳng định không có quả bom nào bị mất, cho rằng các hoạt động tìm kiếm nhằm truy vết uranium‑235 trong tầng thứ cấp của bom.
Phạm Giang (Theo New World, Eurasian Times)
