Nội dung chính
Trong thời điểm học sinh lớp 12 bước vào giai đoạn cao điểm lựa chọn ngành học, việc định hướng nghề nghiệp cho con trở thành mối quan tâm lớn của nhiều phụ huynh.
Theo ThS. Lê Trung Kiên – Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo, sau hơn 15 năm tư vấn hướng nghiệp, ông đã tổng hợp lại những sai lầm phổ biến mà phụ huynh thường mắc phải. Nhận diện và tránh những lỗi này sẽ giúp con bạn chọn được con đường học tập và sự nghiệp bền vững.
1. Định hướng dựa trên “ngành an toàn” hoặc “đang hot” mà không xem xét năng lực thực tế
Rất nhiều gia đình chọn ngành dựa trên xu hướng thị trường – ví dụ: công nghệ thông tin, tài chính, hay y tế – mà không đánh giá khả năng học tập, sở thích và tiềm năng của học sinh. Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2023), 27% sinh viên theo ngành “hot” nhưng chỉ 58% trong số họ duy trì học tập đến cuối kỳ, phần còn lại bỏ học hoặc chuyển ngành.
2. Chỉ dựa vào điểm chuẩn để quyết định ngành học
Khi điểm thi không đạt mức chuẩn, phụ huynh thường “đổi sang” ngành điểm thấp hơn mà không xét đến độ phù hợp. Thực tế, việc thay đổi ngành quá vội vàng có thể dẫn đến mất động lực học tập. Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Lao động (2022) cho thấy 31% sinh viên chuyển ngành vì điểm chuẩn, trong đó 44% cảm thấy không hài lòng với lựa chọn mới.
3. Đánh giá ngành chỉ dựa trên thu nhập trung bình hoặc danh tiếng trường
Thu nhập cao không đồng nghĩa với sự hài lòng công việc nếu người học không có đủ năng lực và đam mê. Theo báo cáo của World Economic Forum (2023), 62% người có thu nhập cao trong các ngành kỹ thuật cho biết họ cảm thấy “không thỏa mãn” vì thiếu đam mê thực sự.
4. Để con tự quyết định mà không có sự hỗ trợ, trao đổi
Phụ huynh buông thả hoàn toàn có thể khiến học sinh lựa chọn dựa trên bạn bè hoặc trào lưu. Kết quả là nhiều học sinh rơi vào “ngành không phù hợp” và gặp khó khăn trong việc tìm việc sau khi tốt nghiệp. ThS. Lê Trung Kiên nhấn mạnh: “Quá trình đồng hành, phân tích năng lực và sở trường của con là chìa khóa để đưa ra quyết định đúng đắn.”
5. Không cân nhắc yếu tố thực tế của thị trường lao động địa phương
Một ngành có tiềm năng ở thành phố lớn không nhất thiết phù hợp với sinh viên ở khu vực nông thôn hoặc tỉnh lẻ. Theo dữ liệu của Tổng cục Thống kê (2022), tỷ lệ việc làm trong ngành công nghệ thông tin tại các tỉnh miền núi chỉ chiếm 12% tổng số việc làm trong ngành.
### Cách khắc phục
- Thực hiện bài test năng lực và sở thích: Sử dụng các công cụ như Holland Code hoặc MBTI để xác định hướng phát triển.
- Tham khảo dữ liệu thị trường lao động: Tra cứu báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và xã hội, các trang web tuyển dụng để biết nhu cầu thực tế.
- Đối thoại thường xuyên với con: Tổ chức buổi “họp gia đình” mỗi tháng để con chia sẻ cảm nhận về các ngành đang cân nhắc.
- Chọn trường phù hợp với điểm chuẩn chứ không chỉ dựa vào danh tiếng.
- Tham gia các buổi hội thảo, ngày hội nghề nghiệp để con có cơ hội trải nghiệm thực tế.
Như ThS. Lê Trung Kiên đã khẳng định, công việc là một trong những trụ cột quan trọng trong cuộc đời mỗi người. Khi phụ huynh đóng vai trò đồng hành, cung cấp thông tin, phân tích năng lực và cân nhắc thực tế thị trường, con sẽ có nền tảng vững chắc để chọn lựa con đường học tập và sự nghiệp lâu dài.
Bạn đã gặp phải những sai lầm nào trong quá trình định hướng nghề cho con? Hãy chia sẻ trong phần bình luận và cùng nhau tìm ra giải pháp tốt nhất!
